Psychologische veerkracht

Psychologische veerkracht na corona:

ontstaat een nieuwe psychologische stroming?

Sinds de coronaperiode lijken organisaties anders te kijken naar werkgeluk, mentale gezondheid en psychologische veerkracht. Thema’s zoals stress, herstel, sociale veiligheid en mentale belasting staan nadrukkelijker op de agenda. Tegelijkertijd groeit ook de discussie over de grenzen van positiviteit en individuele veerkracht.

Zouden we getuige zijn van een nieuwe psychologische stroming na corona? Een stroming waarin niet alleen positiviteit centraal staat, maar ook aandacht ontstaat voor stress, kwetsbaarheid, organisatiecultuur en sociale veiligheid?

De invloed van de positieve psychologie

Rond het jaar 2000 kreeg de positieve psychologie wereldwijd veel invloed binnen organisaties, coaching en leiderschap. Begrippen zoals werkgeluk, talentontwikkeling, bevlogenheid en positiviteit deden hun intrede in het denken over werk en gezondheid.

De Amerikaanse psycholoog Martin Seligman wordt gezien als één van de grondleggers van deze stroming. Na jarenlang onderzoek naar depressie en psychische klachten richtte hij zijn aandacht op een andere vraag:

Wat maakt mensen gelukkig, bevlogen en veerkrachtig?

De positieve psychologie richt zich daarbij onder andere op:

• talentontwikkeling;
• optimisme;
• positieve emoties;
• zingeving;
• persoonlijke groei;
• psychologische veerkracht.

Volgens Seligman zou psychologie zich niet alleen moeten richten op menselijke zwakte en problemen, maar juist ook op kracht, ontwikkeling en potentieel.

Geluk is niet volledig maakbaar

Tegelijkertijd erkende Martin Seligman zelf ook de beperkingen van geluksonderzoek. Geluk blijkt namelijk deels erfelijk bepaald en gevoelens van geluk zijn vaak tijdelijk van aard.

Daarnaast werd geen direct causaal verband gevonden tussen geluk en specifieke persoonlijkheidskenmerken van ‘gelukkige mensen’. Hoewel sociale relaties, verbondenheid en optimisme belangrijk lijken, blijkt menselijk gedrag veel complexer dan eenvoudige succesformules suggereren.

Juist na corona groeit daarom de kritiek op een eenzijdige focus op positiviteit, bevlogenheid en individuele veerkracht.

Niet gehoord voelen staat geluk in de weg

Binnen organisaties ervaren veel medewerkers dat mentale belasting niet alleen ontstaat door persoonlijke kwetsbaarheid, maar juist ook door:

• hoge werkdruk;
• voortdurende veranderingen;
• gebrek aan autonomie;
• sociale onveiligheid;
• onvoldoende herstel;
• niet gehoord of gezien worden.

Daarmee verschuift de aandacht langzaam van:

“Hoe maken we medewerkers gelukkiger?”

naar:

“Hoe organiseren we gezond en sociaal veilig werk?”

Die verschuiving sluit aan bij actuele inzichten rondom psychosociale arbeidsbelasting (PSA), organisatiecultuur en duurzame inzetbaarheid.

Psychologische veerkracht vraagt ook een gezonde werkomgeving

Psychologische veerkracht wordt soms gepresenteerd alsof medewerkers vooral moeten leren omgaan met druk en verandering. Maar zonder aandacht voor de kwaliteit van arbeid en organisatie ontstaat het risico dat verantwoordelijkheid te veel bij het individu komt te liggen.

Veerkracht ontstaat niet alleen vanuit mindset of positiviteit, maar ook vanuit:

• sociale steun;
• psychologische veiligheid;
• herstelmogelijkheden;
• duidelijk leiderschap;
• gezonde werkdruk;
• betekenisvol werk.

Juist daarom groeit binnen arbeid en organisatiekunde de aandacht voor de relatie tussen mens, werk en omgeving.

Van individuele veerkracht naar sociaal veilige organisaties

Na corona lijkt de focus langzaam te verschuiven van individuele maakbaarheid naar collectieve gezondheid en sociale veiligheid binnen organisaties. Werkgeluk alleen blijkt onvoldoende wanneer medewerkers zich structureel overvraagd, ongehoord of sociaal onveilig voelen.

Zie het interview over ’toxic positivity’.