RI&E
gebaseerd op een interview door Moon Saris.
Binnen veel organisaties ligt de verantwoordelijkheid voor de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) bij de preventiemedewerker. Die zet zich vaak intensief in: informatie verzamelen, collega’s betrekken en het belang van veiligheid onder de aandacht brengen. Toch loopt het proces regelmatig vast wanneer het management het resultaat beoordeelt.
Volgens arbeids- en organisatiedeskundige Cecile de Roos is dat niet altijd onterecht. “In veel gevallen schoot de kwaliteit van de RI&E simpelweg tekort. Dan is het logisch dat leidinggevenden zich afvragen wat het hen concreet oplevert.”
Dat probleem ligt lang niet altijd bij de preventiemedewerker zelf. De kwaliteit van veel uitgevoerde RI&E’s laat te wensen over.
“Wat je regelmatig ziet,” aldus De Roos, “is dat onderzoeken gebaseerd zijn op aannames of losse observaties. Dan ontstaat er geen echte risico-inventarisatie, maar eerder een verzameling meningen (een MI&E) of een opsomming van gevaren (een GI&E). En daar kun je als organisatie weinig mee.”
Het gevolg: de preventiemedewerker krijgt de kritiek, terwijl de oorzaak vaak in de opzet, uitvoering en toetsing van het onderzoek ligt.
Een RI&E die onvoldoende onderbouwd is, is eenvoudig te bekritiseren. In de praktijk betekent dit vaak dat de preventiemedewerker als verantwoordelijke wordt aangewezen. Zo blijkt uit de praktijk.
Soms speelt daarbij ook mee dat preventiemedewerkers veel taken naar zich toe trekken. Begrijpelijk, maar niet altijd effectief. Het resultaat is dat het RI&E-proces eerder frustratie oplevert dan verbetering.
Sinds 2018 is samenwerking met een arbokerndeskundige verplicht. In theorie een logische stap: de preventiemedewerker kent de organisatie, de deskundige brengt specialistische kennis in.
Toch gaat het in de praktijk regelmatig mis.
“Je ziet dat professionals zich buiten hun expertise begaven,” zegt De Roos. “Technisch veiligheidskundigen die adviseren over werkdruk of verzuim, en specialisten in psychosociale arbeidsbelasting die andere risico’s ‘erbij doen’. Dat ondermijnt de kwaliteit van het geheel.”
Volgens haar zit het probleem dan ook niet in de Arbowet zelf. “Die is degelijk en goed doordacht. Het echte knelpunt zit in de manier waarop er in de praktijk mee wordt omgegaan.”
Sinds 2022 zijn de eisen voor de RI&E aanzienlijk aangescherpt. Dit moet bijdragen aan een hogere kwaliteit en een professionelere aanpak.
Belangrijke veranderingen zijn:
Hoewel dit op het eerste gezicht als extra belasting kan voelen, ziet De Roos het juist als een kans.
“Als je weet wat er gevraagd wordt, kun je het proces beter sturen en sta je sterker in je rol als adviseur.”
Een veelgemaakte fout onder preventiemedewerkers is dat zij verantwoordelijkheid nemen voor zaken die niet van hen zijn. Een herkenbaar voorbeeld is het opvragen van offertes bij arbodiensten. De prijsverschillen kunnen enorm zijn, zonder dat direct duidelijk is waarom.
“Veel preventiemedewerkers proberen dat verschil zelf te verklaren,” zegt De Roos. “Maar dat is niet hun taak.”
De oplossing is eenvoudig: laat aanbieders hun keuzes toelichten aan de besluitvormers. De preventiemedewerker adviseert, stelt vragen en benoemt aandachtspunten — maar draagt niet de eindverantwoordelijkheid.
De kern van professioneel handelen ligt in het begrijpen van je rol.
“Je bent er om richting te geven,” aldus De Roos. “Niet om het hele proces te dragen.”
Dat betekent: Je analyseert en adviseert. Je wijst op risico’s en consequenties en je bewaakt de kwaliteit van je advies. Maar: Je neemt niet de rol van opdrachtgever over en je lost niet alle problemen zelf op.
Een goede RI&E gaat verder dan het benoemen van problemen. Het draait om het achterhalen van de onderliggende oorzaken.
In plaats van: “Er is werkdruk”
Ga je naar:
Een concreet voorbeeld: Wanneer een machine langdurig defect is, kan dit leiden tot structureel overwerk en stress. De oplossing ligt dan niet in algemene maatregelen rondom werkdruk, maar in het herstellen of vervangen van die machine.
De aangescherpte eisen maken duidelijk dat een RI&E gebaseerd moet zijn op betrouwbare en controleerbare informatie. Dat betekent onder andere: representatieve data, meerdere bronnen, transparante werkwijze en onderbouwde conclusies.
“Geen nattevingerwerk,” benadrukt De Roos. “Maar informatie die standhoudt.”
De nieuwe eisen bieden preventiemedewerkers ook een stevig instrument om het gesprek met arbodeskundigen aan te gaan.
Denk aan vragen als:
Door deze vragen te stellen, verhoog je niet alleen de kwaliteit van de RI&E, maar ook je eigen invloed.
Wanneer een RI&E goed is opgebouwd, verandert ook de positie van de preventiemedewerker binnen de organisatie. Je merkt dat de adviezen serieuzer worden genomen, besluitvorming beter onderbouwd is, het draagvlak toeneemt en de frustratie tijdens het RI&E-proces afneemt.
“Je hoeft niet alles te dragen,” zegt De Roos. “Maar als jouw advies klopt, maak je daadwerkelijk het verschil.”
Werken aan een goede RI&E vraagt niet alleen om ontwikkeling van vaardigheden, maar er ook veel lol in krijgen. Naast doorvragen op oorzaken is het ook belangrijk dat je niet alle vragen oppakt, maar ook de leidinggevenden betrekt. Zij hebben immers het budget en weten wat er al geregeld is. Wanneer je alles oppakt loop je kans dat de leidinggevende verrast is als alle medewerker ineens dure stasteunen gaan bestellen. Of niet weet dat je bezig bent met een RI&E over werkdruk op zijn/haar afdeling.
Door hierin te groeien, vergroot je niet alleen de kwaliteit van het proces, maar ook je eigen effectiviteit als adviseur.
Een sterke RI&E ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om duidelijke rolverdeling, samenwerking en een solide inhoudelijke basis. Het goede nieuws: deze vaardigheden zijn te ontwikkelen. En wie dat doet, vergroot niet alleen de kwaliteit van de RI&E, maar ook zijn eigen invloed binnen de organisatie.
Wil je ook een feestje maken van de RI&E? Samen met onze expert Cecile de Roos aan de slag gaan?
Schrijf je vandaag nog in → Meester in de dynamische RI&E
