Werkdruk en stress
De koffers zijn gepakt. De agenda is leeg. De automatische afwezigheidsmelding staat aan.
Voor veel mensen voelt de vakantie als de finish van een drukke periode. Eindelijk tijd om uit te slapen, een boek te lezen, lange wandelingen te maken of simpelweg niets te hoeven. En vaak gebeurt er iets bijzonders: pas na een paar dagen merken we hoe moe we eigenlijk waren.
Dat is geen toeval.
Ons lichaam en brein zijn gemaakt om te herstellen na inspanning. Tijdens een vakantie nemen de dagelijkse werkprikkels af, is er meer ruimte voor ontspanning en krijgt het stresssysteem de kans om tot rust te komen. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat mensen zich tijdens en direct na een vakantie vaak energieker voelen, beter slapen, minder stress ervaren en positiever in het leven staan.
Maar er zit ook een keerzijde aan dit verhaal.
Uit onderzoek blijkt dat de positieve effecten van vakantie vaak tijdelijk zijn. Bij terugkeer in een werkomgeving waar de werkdruk en stress structureel hoog blijft, waar prioriteiten onduidelijk zijn of waar weinig regelruimte bestaat, verdwijnen de opgebouwde herstelvoordelen vaak al binnen enkele weken.
Dat betekent niet dat vakantie geen zin heeft.
Integendeel.
Vakantie doet precies waarvoor zij bedoeld is: herstellen van een periode van belasting. Het probleem ontstaat wanneer medewerkers steeds opnieuw moeten herstellen van een werksysteem dat hen structureel uitput.
Een vakantie kan een lege batterij opladen, maar niet voorkomen dat die batterij daarna opnieuw voortdurend wordt leeggetrokken.
Wanneer we over herstel spreken, denken we vaak aan vrije dagen, vakanties of een sabbatical. Toch begint duurzaam herstel veel eerder: tijdens het werk zelf.
Iedere werkdag biedt kansen om energie op te bouwen of juist te verliezen.
Denk aan:
Onderzoek naar het Job Demands-Resources (JD-R)-model laat zien dat juist deze hulpbronnen medewerkers beschermen tegen langdurige stress en burn-out. Niet doordat werk minder uitdagend wordt, maar doordat mensen voldoende energiebronnen hebben om met die uitdagingen om te gaan.
Misschien is vakantie daarom wel meer dan alleen een periode van ontspanning.
Het is ook een spiegel.
Sommige mensen voelen zich na enkele dagen alweer energiek en kijken uit naar hun werk. Anderen merken juist dat het dagen duurt voordat de spanning uit hun lichaam verdwijnt. Sommigen zien zelfs op tegen de eerste werkdag na de vakantie.
Dat zegt niet iets over hun motivatie.
Het zegt vaak iets over de balans tussen belasting en herstel gedurende het jaar.
Te vaak wordt werkstress benaderd als een individueel probleem. Medewerkers krijgen tips over mindfulness, ontspanning of beter slapen. Natuurlijk kunnen die helpen, maar ze lossen de oorzaak niet op wanneer de werkomstandigheden onveranderd blijven.
Duurzame inzetbaarheid ontstaat wanneer organisaties aandacht besteden aan de inrichting van het werk.
Dat betekent investeren in:
Herstel is daarmee geen luxe, maar een essentieel onderdeel van goed organiseren.
Bij Hollands College wensen we iedereen een heerlijke vakantie toe.
Geniet van de rust. Van de tijd voor familie, vrienden en jezelf. Laad op, ontdek nieuwe plekken of geniet juist van het niets hoeven.
Maar neem na de vakantie ook één vraag mee terug naar je werk:
Moest ik herstellen van hard werken, of moest ik herstellen van de manier waarop het werk was georganiseerd?
Het antwoord op die vraag is misschien wel waardevoller dan welke vakantiefoto ook.
Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The Job Demands–Resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309–328.
De Bloom, J., Geurts, S. A. E., & Kompier, M. A. J. (2013). Vacation (after-)effects on employee health and well-being: Which factors are important? International Journal of Behavioral Medicine, 20, 329–339.
De Bloom, J., Geurts, S. A. E., Taris, T. W., Sonnentag, S., De Weerth, C., & Kompier, M. A. J. (2009). Effects of vacation from work on health and well-being. Stress and Health, 25(1), 13–24.
Sonnentag, S., & Fritz, C. (2007). The Recovery Experience Questionnaire: Development and validation of a measure for assessing recuperation and unwinding from work. Journal of Occupational Health Psychology, 12(3), 204–221.
