Pyschosociale arbeidsbelasting
Pesten op het werk is één van de meest ingrijpende vormen van psychosociale arbeidsbelasting (PSA). De gevolgen kunnen groot zijn: stress, verminderde samenwerking, verzuim en uiteindelijk zelfs uitval. Toch is pesten zelden een op zichzelf staand probleem. Vaak is het een signaal dat er iets speelt binnen de organisatie of het team.
Wie pesten echt wil aanpakken, kijkt daarom verder dan het gedrag alleen.
Pesten ontstaat niet in een vacuüm. Gedrag wordt beïnvloed door de manier waarop het werk is georganiseerd, hoe leiding wordt gegeven, welke normen binnen een team gelden en hoe collega’s met elkaar omgaan.
Organisatieveranderingen, een hoge werkdruk, onduidelijke rollen of langdurige spanningen kunnen ertoe leiden dat mensen zich onzeker, machteloos of buitengesloten voelen. Dat rechtvaardigt pestgedrag nooit, maar helpt wel om te begrijpen waarom het kan ontstaan.
Door nieuwsgierig en zonder direct oordeel naar de situatie te kijken, ontstaat ruimte om de onderliggende oorzaken zichtbaar te maken.
Een sociaal veilige organisatie ontstaat niet alleen door duidelijke gedragsregels of een protocol tegen ongewenst gedrag. Minstens zo belangrijk is de kwaliteit van de onderlinge relaties.
Wanneer collega’s zich gezien en gehoord voelen, is de kans groter dat spanningen bespreekbaar worden voordat zij escaleren. Herstel van verbinding vormt daarom vaak de eerste stap naar een duurzame oplossing.
Dat betekent niet dat grenzen vervagen. Integendeel: juist vanuit verbinding kunnen duidelijke grenzen worden gesteld aan ongewenst gedrag, waaronder pesten.
Veel mensen vragen zich af waarom collega’s niet ingrijpen wanneer zij pestgedrag zien. Onderzoek laat zien dat slechts een klein deel van de omstanders direct handelt.
Dat is niet altijd een kwestie van onwil. Mensen wegen onbewust verschillende factoren af:
De keuze om wel of niet in te grijpen hangt dus sterk samen met de sociale context en de ervaren psychologische veiligheid.
Een duurzame aanpak van pesten begint niet pas wanneer er een melding wordt gedaan. Organisaties kunnen veel eerder signalen herkennen door aandacht te besteden aan de inhoud van het werk, de organisatie van het werk, leiderschap, samenwerking en de sociale veiligheid binnen teams.
Juist door deze factoren in samenhang te onderzoeken, worden niet alleen de gevolgen zichtbaar, maar ook de oorzaken van pestgedrag. Daarmee ontstaat een basis voor structurele verbeteringen in plaats van tijdelijke oplossingen.
Een veilige organisatie ontstaat immers niet doordat pesten wordt bestraft, maar doordat de omstandigheden worden gecreëerd waarin respect, vertrouwen en verbinding vanzelfsprekend zijn.
Een onderzoek onder duizend willekeurig gekozen medewerkers toonde aan dat pestervaringen op het werk significant verband houden met gezondheidsklachten en ziekteverzuim. Wekelijks gepeste werknemers rapporteerden meer gezondheidsklachten en waren vaker afwezig dan hun maandelijks gepeste of niet-gepeste collega’s. Een ander onderzoek over pesten laat zien dat mensen in een groep een zondebok zoeken naarmate de werkdruk toeneemt. Dit komt vooral voor “naarmate autonomie in het werk, de interesse van de leiding en de tevredenheid met het werk afneemt” volgens Francine Dehue. Interessant genoeg matigen copingstrategieën zoals een positieve, actieve houding de relatie tussen pestervaringen en gezondheidsklachten. Ze blijken tegelijkertijd op de lange termijn schadelijk te zijn voor de gezondheid en bevorderen ziekteverzuim.
Begrip en herstel van verbinding zijn belangrijke stappen in de aanpak van pesten en ongewenst gedrag. Door dieper in te gaan op de samenhang tussen mensen en hun omgeving, kunnen effectievere maatregelen worden genomen. De onderzoeken onderstrepen de rol van de omgeving en copingstrategieën en benadrukken dat een evenwichtige aanpak essentieel is voor het bevorderen van een gezonde werkomgeving en het verminderen van pestervaringen en de daarmee samenhangende gezondheidsklachten.
Francine Dehue, Catherine Bolman, Trijntje Völlink & Mieneke Pouwelse (2009), Pesten op het werk: de relatie met gezondheid en verzuim en de rol van coping, Amsterdam University Press
